Άνοια

 
 
 
 

Γιατί η συζήτηση για την άνοια αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον?

Γιατί αφενός είναι μια κατάσταση που αφορά μεγάλο και προοδευτικά αυξανόμενο ποσοστό του πληθυσμού και αφετέρου έχει μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές αρνητικές επιπτώσεις. Στην Ευρώπη λοιπόν οι ανοικοι ασθενείς είναι σήμερα πάνω από δέκα εκατομμύρια και στην χώρα μας στην Ελλάδα 200.000. Παγκοσμίως οι ανοικοι ασθενείς είναι 46.800.000 και αναμένεται να φτάσουν 74.7 μέχρι το 2030 και τα 115,4 μέχρι το 2050

Με τέτοια αυξανόμενα ποσοστά η άνοια πλεόν μας αφορά όλους

Τι είναι η άνοια? Άνοια είναι η απώλεια μνήμης σε συνδυασμό με ελλείμματα μιας ακόμη γνωσιακής λειτουργίας. Η άνοια οδηγεί σε λειτουργική έκπτωση, η οποία με την πάροδο των χρόνων εμποδίζει τις καθημερινές δραστηριότητες. Αρχικά τις σύνθετες και στην συνέχεια έως και τις πιο απλές (όπως είναι ο έλεγχος των σφιγκτήρων, η αναγνώριση των οικείων προσώπων, η σταδιακή αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης και τέλος η πλήρη εξάρτηση από κάποιο άτομο που θα επιφορτιστεί τον ρόλο του φροντιστή!

Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι γνωσιακοί τομείς στους οποίους αναφερόμαστε?

Είναι η πρόσφατη μνήμη και η ικανότητα του ατόμου να καταγράφει καινούργιες πληροφορίες. Η έλλειψη ζωτικότητας που σταδιακά οδηγεί σε πλήρη απραξία. Ο λόγος γίνεται φτωχός και χάνεται η ροή του, με αποτέλεσμα την ανικανότητα περιγραφής αντικειμένων. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις σωστές ετοιμολογικά λέξεις. Με την πάροδο των χρόνων έχει αδυναμία στην σύνταξη σύνθετων ή και πιο απλών προτάσεων. Η απώλεια προσανατολισμού στον χώρο και τον χρόνο μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια της νόσου. Τέλος η κατασκευαστική ικανότητα και ο έλεγχος της εκτελεστικής λειτουργίας έρχονται να συμπληρώσουν τους γνωσιακούς τομείς που πλήττονται στους συνανθρώπους μας με άνοια.

Σε αυτό το σημείο είναι καλό να διευκρινίσουμε ότι η άνοια είναι ένας κοινός όρος που απευθύνεται σε πολλές καταστάσεις. Κάτω από την ομπρέλα της διάγνωσης άνοια εντάσσονται διάφορες μορφές της. Ένα μεγάλο ποσοστό αφορά τις εκφυλιστικές αιτίες όπως αυτή της νόσου του Alzheimer. Η αγγειακή άνοια αφορά κυρίως τους υπερήλικες καθώς οφείλεται σε ισχαιμική ή αιμορραγική αγγειακή εγκεφαλική νόσο, όπως επίσης και σε ισχαιμικές εγκεφαλικές βλάβες λόγω ελάττωσης της εγκεφαλικής ροής, καρδιαγγειακής ή κυκλοφορικής ανεπάρκειας.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν τα ποσοστά πιθανοτήτων αγγειακής άνοιας?

Είναι μια πλειάδα καταστάσεων και νόσων

  • Προχωρημένη ηλικία
  • Χρόνια αρρύθμιστη υπέρταση
  • Κάπνισμα Σακχαρώδης διαβήτης
  • Υπερλιπιδαιμία
  • Υπερομοκιστιναιμία
  • Καρδιακή ανεπάρκεια
  • Κολπική μαρμαρυγή
  • Αγγειακά εγκεφαλικά
  • Ορθοστατική υπόταση
  • Αποφρακτική άπνοια ύπνου
  • Μεγάλη χειρουργική επέμβαση

Συνήθως το οικογενειακο περιβάλλον διαπιστώνει ότι κάτι δεν πάει καλά με τον ασθενή. Το συνηθισμένο ιστορικό είναι ότι ο ηλικιωμένος πατέρας ή πάππους δεν μπόρεσε να φτάσει στο προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητας και ανεξαρτησίας μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο ή μετά από μια χειρουργική επέμβαση.

Η οικογένεια παρατηρεί ότι ο ασθενής φαίνεται καταθλιπτικός, απαθής, παρουσιάζει μεταβολές της προσωπικότητας, άρση κοινωνικών αναστολών, επιβράδυνση των νοητικών λειτουργιών και νωθρές κινήσεις με ανικανότητα επίλυσης απλών προβλημάτων. Η βάδιση γίνεται αργή, ανασφαλής, με συρόμενα και μικρά βήματα. Οι ασθενείς παρουσιάζουν αστάθεια και συχνές πτώσεις. Οι διαταραχές της ούρησης με εμφάνιση ακράτειας και νυχτουρία είναι συμπτώματα που ενοχλούν τον άνθρωπο και δυσχεραίνουν κατά πολύ την καθημερινότητα του. Οι ασθενείς δεν μπορούν πλέον να εκτελέσουν απλές καθημερινές δραστηριότητες όπως η χρήση της τουαλέτας, η καθαριότητα, το ντύσιμο, το μαγείρεμα, τα ψώνια, την διαχείριση των χρημάτων τους, αλλά και την συμμετοχή στο κοινωνικό σύνολο.

Σε κάποια άτομα τα πρόδρομα συμπτώματα είναι ψυχιατρικού χαρακτήρα κάτι που δυσχεραίνει ή και καθυστερεί την διάγνωση. Αυτά είναι

  • Αλλαγές στην διάθεση - Καταθλιπτικό συναίσθημα.
  • Ευερεθιστότητα - Επιθετικότητα
  • Αρνητισμός - Πείσμα
  • Παραλήρημα - Καχυποψία έναντι οικείων είτε ξένων ατόμων
  • Ψευδαισθήσεις οπτικές ή ακουστικές
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα πρόσωπα της άνοιας με σκοπό την γρήγορη διάγνωση της.
 

Συμβουλές Άνοιας

Ζώντας με ένα άτομο με άνοια και φροντίζοντάς το

Καθιερώστε προγράμματα και διατηρήστε τις καθημερινές δραστηριότητες τους Το πρόγραμμα παρέχει αίσθημα ασφάλειας και κάνει την καθημερινότητα όσο πιο φυσιολογική γίνεται. Όσο το επιτρέπει η κατάσταση της νόσου προσπαθήστε να το αντιμετωπίζετε όπως κάνατε πριν από την εμφάνιση της

Υποστηρίξτε την ανεξαρτησία του ατόμου

Είναι απαραίτητο το άτομο να παραμείνει ανεξάρτητο όσο περισσότερο γίνεται. Αυτό βοηθάει να διατηρήσει την αυτοεκτίμησή του και να μειώσει το βάρος που δέχεται ο περιθάλπων. Αντισταθείτε στην τάση να παρεμβαίνετε και να τα κάνετε όλα εσείς για το άτομο με άνοια. Υιοθετήστε δραστηριότητες τις οποίες το άτομο θα μπορεί να τις κάνει με ασφάλεια Για παράδειγμα, αν ένα άτομο θέλει να μαγειρέψει, βοηθήστε το στην κουζίνα. Αφήστε το να κάνει μικρές εργασίες οι οποίες συνεισφέρουν στην ολοκλήρωση του γεύματος. Παρόλο που αυτό είναι πιο χρονοβόρο, το άτομο θα αισθανθεί χρήσιμο και δραστήριο.

Βοηθήστε το άτομο να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του

Να θυμάστε ότι αυτός που φροντίζετε εξακολουθεί να έχει συναισθήματα. Η επικριτική στάση μπορεί να είναι ενοχλητική . Αποφύγετε να μιλάτε απαξιοτικά για την κατάσταση του μπροστά του και πολύ περισσότερο μπροστά σε άλλα άτομα

Αποφύγετε τις αντιπαραθέσεις

Κάθε είδος σύγκρουσης προκαλεί περιττό άγχος για εσάς και το άτομο με άνοια. Αποφύγετε να εφιστάτε την προσοχή σας στην αποτυχία και διατηρήστε την ψυχραιμία σας. Το να αναστατωθεί το άτομο μπορεί να κάνει την κατάσταση χειρότερη. Να θυμάστε ότι υπεύθυνη είναι η ασθένεια και ότι δεν φταίει το ίδιο το άτομο.

Απλοποιήστε τις διάφορες διαδικασίες

Προσπαθήστε να κάνετε τα πράγματα απλά για το άτομο με άνοια. Στα αρχικά στάδια της νόσου, είναι σε θέση να ντύσει τον εαυτό του, αλλά καθώς η νόσος εξελίσσεται, θα χρειαστεί καθοδήγηση. Για παράδειγμα, προσφέρετέ του δύο επιλογές ένδυσης και αφήστε το άτομο να επιλέξει, στη συνέχεια, απλώστε τα ρούχα με τη σειρά που πρέπει να φορεθούν και ζητήστε του να κάνει ένα βήμα τη φορά. Στο τέλος, θα πρέπει να ντύσετε το άτομο εσείς, αλλά μέχρι τότε το να απλουστεύσετε τα καθήκοντα του θα διευκολύνει το άτομο να ντυθεί μόνο του.

Διατηρήστε την αίσθηση του χιούμορ

Γελάστε μαζί του Το χιούμορ μπορεί να είναι μια μεγάλη ανακούφιση του άγχους και για τους δυο σας. Συζητήστε αστείες ιστορίες από το παρελθόν και μάθετε να γελάτε με τις μικρές προκλήσεις που συμβαίνουν κάθε μέρα. Εμείς δεν μπορούμε να ελέγξουμε την κατάσταση, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε πώς θα ανταποκριθούμε σε αυτήν.

Δώστε έμφαση στην ασφάλεια

Η απώλεια του συντονισμού της κίνησης και της μνήμης αυξάνει την πιθανότητα τραυματισμού, οπότε θα πρέπει να κάνετε το σπίτι σας όσο το δυνατόν ασφαλέστερο. Αφαιρέστε τα χαλαρά χαλιά, βεβαιωθείτε ότι τα ηλεκτρικά καλώδια δεν είναι τοποθετημένα έτσι ώστε να μπορεί κάποιος να σκοντάψει πάνω, χρησιμοποιήστε μια καρέκλα στο ντους, ώστε το άτομο να μπορεί να καθίσει, αφαιρέστε τους διακόπτες της κουζίνας, ώστε το άτομο στα μεσαία στάδια της άνοιας να μην μπορεί να τους ανοίξει κατά λάθος και εγκαταστήστε μετρητή θερμοκρασίας στις βρύσες ζεστού νερού, έτσι ώστε να μπορούν να φτάσουν μόνο μια μέγιστη θερμοκρασία.

Ενθαρρύνετε τη σωματική άσκηση και υγεία

Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση των υφιστάμενων σωματικών και πνευματικών του ικανοτήτων. Η κατάλληλη άσκηση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου. Σκοπός μας είναι να μη καθυλωθεί και αγκυλώσει στο κρεβάτι

Υποστηρίξτε την καλή διατροφή και την οδοντιατρική περίθαλψη

Ο υποσιτισμός είναι κοινός μεταξύ των ηλικιωμένων, και ιδιαίτερα κοινός μεταξύ των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια. Ο ανοικός μπορεί να ξεχάσει να φάει ή να μην μπορεί να καταλάβει την αξία ενός γεύματος που θα του παρέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για να αισθάνεται καλά. Θα πρέπει να ακολουθεί μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά και πρωτεΐνες.

Διατηρήστε την επικοινωνία

Καθώς η νόσος εξελίσσεται, η επικοινωνία ανάμεσα σε σας και τον ασθενή μπορεί να δυσκολεύει .Είναι χρήσιμο να βεβαιωθείτε ότι βλέπει και ακούει ικανοποιητικά (π.χ. τα γυαλιά οράσεως μπορεί να μην είναι πλέον τα κατάλληλα ή ένα ακουστικό μπορεί να μην λειτουργεί σωστά)

  • Να του μιλάτε καθαρά, αργά, πρόσωπο με πρόσωπο και στο επίπεδο των ματιών Εκδηλώσετε αγάπη και ζεστασιά μέσα από τη φροντίδα που του δείχνετε εάν αυτό δεν τον ενοχλεί.
  • Χρησιμοποιείστε εξωτερικά βοηθήματα μνήμης Τα παρακάτω είναι επιτυχημένα παραδείγματα:
  • Δείξτε του μεγάλες φωτογραφίες με ετικέτες με τα ονόματα των συγγενών, ώστε το άτομο, να μπορεί να παρακολουθεί ποιος είναι ποιος
  • Τοποθετήστε ετικέτες στις πόρτες των δωματίων με λέξεις και φωτεινά διακριτικά χρώματα. Σημειώσεις που να του υπενθυμίζουν να πάρει τα φάρμακα του. Ενα μεγάλο ημερολόγιο τοίχου για να ξέρει την ημερομηνία Τα βοηθήματα μνήμης μπορεί να μην είναι τόσο χρήσιμα σε προχωρημένα στάδια της άνοιας.

Δυσκολία στον ύπνο

Ο ασθενής με άνοια μπορεί να είναι ανήσυχος το βράδυ και να αναστατώσει όλη την οικογένεια. Αυτό μπορεί να είναι το πιο εξαντλητικό πρόβλημα για τους περιθάλποντες. Προτάσεις:

  • Προσπαθήστε να αποτρέπετε τον ύπνο κατά τη διάρκεια της ημέρας
  • Δοκιμάστε να κάνετε την ημέρα μεγάλους περιπάτους, και προσθέστε περισσότερη σωματική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας

Ανάρμοστη σεξουαλική συμπεριφορά

Ο ασθενής με άνοια μπορεί να παρουσιάσει ακατάλληλη σεξουαλική συμπεριφορά, άλλα αυτό είναι σπάνιο. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να περιλαμβάνει το ενδεχόμενο να γδύνεται δημόσια, να χαϊδεύει τα γεννητικά του όργανα ή να αγγίζει κάποιον με ανάρμοστο τρόπο. Προτάσεις:

  • Ψάξτε για στοιχεία που μπορεί να τον οδηγήσουν σε τέτοιες συμπεριφορές, όπως το να χρειάζεται το άτομο να πάει στην τουαλέτα ή να ζεσταίνεται με τα ρούχα που φοράει
  • Προσπαθήστε να μην αντιδράσετε υπερβολικά απέναντι σε μια τέτοια συμπεριφορά – θυμηθείτε ότι τον επηρεάζει η ασθένεια
  • Προσπαθήστε να τραβήξετε την προσοχή του ατόμου σε κάποια άλλη δραστηριότητα
  • Εάν το άτομο βγάζει τα ρούχα του, αποτρέψτε ευγενικά αυτή τη συμπεριφορά και προσπαθήστε να αποσπάσετε την προσοχή του
  • Εάν επιμένει και δημιουργεί πρόβλημα, αναζητήστε βοήθεια από κάποιον ειδικό
  • Επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά

    Ένα άτομο με άνοια ίσως ξεχάσει τι έχει πει πριν λίγο, κάτι το οποίο οδηγεί σε επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις και συμπεριφορές. Προτάσεις:

    • Προσπαθήστε να αποσπάσετε την προσοχή του ατόμου με άνοια, προσφέροντας κάτι διαφορετικό να δει, να ακούσει ή να ασχοληθεί
    • Γράψτε κάπου την απάντηση σε ερωτήσεις που κάνει συχνά
    • Αγκαλιάστε τον και δείξτε του τρυφερότητα, εάν το δέχεται

    Παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις

    Δεν παρουσιάζουν όλοι παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις, αλλά μπορεί να γίνει αρκετά συχνό φαινόμενο. Μια παρανοϊκή ιδέα είναι μια λανθασμένη πεποίθηση. Για παράδειγμα, το άτομο ίσως έχει την ιδέα ότι απειλείται ή ότι ο περιθάλποντας θα του κάνει κακό. Για το άτομο με άνοια μια παρανοϊκή ιδέα είναι πολύ ρεαλιστική, του προκαλεί φόβο, και ίσως οδηγήσει σε στρεσογόνο συμπεριφορά, ώστε να θέλει να προστατεύσει τον εαυτό του. Αν το άτομο βιώνει μια ψευδαίσθηση, μπορεί να δει ή να ακούσει πράγματα που δεν υπάρχουν, για παράδειγμα φιγούρες στην άκρη του κρεβατιού ή ανθρώπους να μιλούν σε ένα δωμάτιο. Προτάσεις:

    • Μην μαλώνετε με το άτομο σχετικά με το αν είναι πραγματικό ή όχι αυτό που ακούει ή βλέπει
    • Όταν το άτομο φοβάται προσπαθήστε να του παρέχετε ασφάλεια. Το να του μιλάτε με ήρεμη φωνή ή να του κρατάτε απαλά το χέρι, μπορεί να είναι ανακουφιστικό
    • Αποσπάστε την προσοχή του ατόμου σε κάτι πραγματικό μέσα στο δωμάτιο
    • Ελέγξτε με τον γιατρό σας τη φαρμακευτική αγωγή του ατόμου, καθώς μπορεί αυτή να επιβαρύνει το πρόβλημα

    Περιπλάνηση

    Αυτό μπορεί να είναι ένα ανησυχητικό πρόβλημα, το οποίο θα χρειαστεί να αντιμετωπίσετε. Τα άτομα με άνοια μπορεί να περιπλανιούνται στο σπίτι ή να φεύγουν από το σπίτι και να περιπλανιούνται στη γειτονιά. Ίσως χαθούν. Η ασφάλεια είναι μια πρωταρχική ανησυχία όταν ένα άτομο με άνοια είναι μόνο του σε δημόσιο χώρο.

    Προτάσεις:

    • Σιγουρευτείτε ότι το άτομο έχει πάνω του κάποια στοιχεία ταυτότητας
    • Σιγουρευτείτε ότι το σπίτι είναι ασφαλές και ότι το άτομο νιώθει ασφάλεια μέσα σε αυτό και δεν μπορεί να φύγει χωρίς να το γνωρίζετε (η μοντέρνα τεχνολογία και κάποιες συσκευές μπορεί να βοηθήσουν)
    • Όταν το άτομο βρεθεί, αποφύγετε να δείξετε θυμό – μιλάτε ήρεμα, με αποδοχή και αγάπη
    • Είναι βοηθητικό να έχετε μια πρόσφατη φωτογραφία σε περίπτωση που το άτομο χαθεί και χρειαστεί να ζητήσετε βοήθεια από άλλους

    Τουαλέτα και ακράτεια

    Το άτομο με άνοια ίσως χάσει την ικανότητά του να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται να πάει στην τουαλέτα, πού είναι η τουαλέτα ή τι πρέπει να κάνει εκεί. Προτάσεις:

    • Κάντε ένα πρόγραμμα για το πότε θα πηγαίνει τουαλέτα
    • Κάντε την πόρτα της τουαλέτας πιο εμφανή, χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα στους τοίχους και αντικείμενα, όπως καθίσματα λεκάνης ή μεγάλα γράμματα στην πόρτα, τα οποία μπορεί να βοηθήσουν
    • Αφήστε την πόρτα της τουαλέτας ανοιχτή ώστε να τη βρίσκει πιο εύκολα • Σιγουρευτείτε ότι τα ρούχα του είναι εύκολο να αφαιρεθούν
    • Περιορίστε τα υγρά, σε λογικό βαθμό, πριν την ώρα του ύπνου
    • Ένα δοχείο νυκτός ή ένα δοχείο δίπλα στο κομοδίνο που είναι δίπλα στο κρεβάτι του ίσως βοηθήσουν

    Όλα τα παραπάνω οδηγούν σε άγχος για τον άνθρωπο που πάσχει. Με αποτέλεσμα την σταδιακή απομόνωση και περιορισμό των επαφών του. Η επιβάρυνση του οικογενειακού περίγυρου είναι εξίσου σημαντική καθώς τα άτομα με άνοια σε βάθος χρόνου παύουν να είναι αυτοεξυπηρετούμενα. Η ψυχολογική και σωματική κόπωση των φροντιστών δεν έρχεται σε δεύτερη μοίρα αλλά έχει κομβική θέση στην διαχείριση των ανοικών ασθενών. Οι ιατροί οφείλουμε να ενημερώνουμε και να στηρίζουμε αυτά τα άτομα καθώς το φορτίο είναι πολύ μεγάλο. Συχνά βιώνουν αισθήματα θυμού, ντροπής ενοχών. Δεν είναι σπάνια οι στιγμές που νιώθουν οτι φτάνουν στα όρια τους τόσο σωματικά όσο και ψυχικά.